Als de wieken draaien ben je extra welkom

Molens bezoeken: 'Als de wieken draaien ben je welkom'
Molens bezoeken: 'Als de wieken draaien ben je welkom'

 

Verspreid over Nederland staan zo’n twaalfhonderd werkende molens. Een groot deel daarvan kan worden bezocht. “Bezoek een molen als er een windje staat”, tipt Matthijs Ero, technisch adviseur bij vereniging De Hollandsche Molen. “Als de wieken goed draaien, kun je een molen écht beleven.”

Molens zijn niet los te zien van de geschiedenis van Nederland. Ze maalden meel, hielpen bij de strijd tegen het water en brachten ons land welvaart. Drie jaar geleden werd het molenaarsambacht toegevoegd aan de lijst van immaterieel cultureel erfgoed van UNESCO.

“De molen is een geweldige uitvinding geweest”, vindt Ero. “Als je vandaag een telefoon koopt, is die morgen al verouderd. Maar van het principe van de molen hebben we eeuwenlang plezier gehad.”

“Generatie op generatie heeft geleefd van meel uit molens. Dat is heel bijzonder.”

Matthijs Ero, adviseur vereniging De Hollandsche Molen

Pannenkoeken op windenergie

Tegenwoordig telt Nederland nog ongeveer 650 korenmolens, 400 poldermolens, 100 watermolens en 50 industriemolens. De meeste molens zijn te bezoeken. Bij een korenmolen, die vroeger in bijna elk dorp te vinden was, zit onderin vaak een winkeltje dat meelproducten verkoopt, zoals molenbrood of pannenkoekenmix. Zaterdag is ‘vaste molendag’, maar ook op andere dagen zijn veel molens geopend. Hangt de blauwe wimpel uit of draaien de wieken? Dan zijn bezoekers meestal welkom.

Mark Heutink in de wieken van korenmolen De Hoop in Bavel. (Foto: Mark Heutink)

Dat geldt ook voor korenmolen De Hoop in Bavel. “Als de wieken draaien, is er altijd wel tijd voor een praatje of uitleg over de historie van de molen”, zegt de 26-jarige molenaar Mark Heutink, die als kind al gefascineerd was door molens. Het werken met elementen uit de natuur vindt hij prachtig. In de Bavelse molen zijn producten te koop van tarwe en spelt, die allemaal op windkracht zijn gemalen.

In actie voor nieuwe wieken

De molenvereniging is blij met het enthousiasme van de jonge molenaar. “Het molenaarsbestand in Nederland vergrijst”, vertelt Ero. “Opvolgers zijn niet altijd makkelijk te vinden. Bovendien is het onderhoud van een molen complex en vaak prijzig. Het helpt als een club mensen rond een molen enthousiast is. Omwonenden gaan daar dan vaak in mee. Die betrokkenheid is heel belangrijk. Als het een keertje tegenzit bij zo’n molen, dan komt een dorp sneller in beweging.”

Dat gebeurde onlangs ook in Bavel. Toen bleek dat het wiekenkruis van de molen vervangen moest worden, kwam het dorp in actie. Dankzij donaties van inwoners, steun van de gemeente en subsidie van het Molenfonds kreeg de molen nieuwe wieken. Het dorp kreeg er een draaiende molen voor terug. Een prachtig voorbeeld van lokale betrokkenheid, vindt Ero. “In Bavel leeft de molen echt.”

“Geen enkele heeft zonder schrammen de tijd doorstaan. Er is altijd wel een ramp gebeurd: blikseminslag of stormschade bijvoorbeeld, of de dreiging van de sloophamer.”

 

De taal van de molen

Zo vertelt elke molen in Nederland een verhaal. “Een molen heeft per definitie een bewogen geschiedenis”, vertelt Ero. “Geen enkele heeft zonder schrammen de tijd doorstaan. Er is altijd wel een ramp gebeurd: blikseminslag of stormschade bijvoorbeeld, of de dreiging van de sloophamer.”

Juist dat verhaal maakt het bezoeken van een molen interessant, vindt de molenadviseur. “Bovendien krijg je er een indruk van hoe mensen eeuwenlang met molens hebben gewerkt. Generatie op generatie heeft geleefd van meel uit molens. Dat is heel bijzonder.”

Ook Heutink houdt oog voor de geschiedenis van zijn molen. Bijvoorbeeld door wiekentaal te gebruiken: door de wieken in een bepaalde stand te zetten, kon de molenaar vroeger boodschappen overbrengen.

“Als de molen voor lange tijd stilstaat, dan staan de wieken in een kruis. Bij korte rust vormen ze een plusteken. Zo is er ook een rouwstand en een vreugdestand. Die wiekentaal gebruik ik nog steeds, net zoals de meeste andere molenaars. Zo houden we de historie in stand.”

Door natuur en mensenhand

De watermolen van Mariëndal

MolenNetwerk KempenBroek (MNKB) is begonnen met het samenstellen van de Kempenmolenroute in de Faro Erfgoedapp. De Kempenmolenroute wordt de 3e door MNKB ontwikkelde thematische  molenfietsroute door GrensPark Kempen~Broek in de Erfgoedapp. De fietsroute krijgt een zuidelijke  en een noordelijke lus met Lozen als wisselpunt. “Door Natuur en Mensenhand gemaakt”, is het thema van deze route. De planning is dat de zuidelijke route van 45 km voor het eind van 2020 online komt. De noordelijke lus wordt bijna 50 km en moet in de lente van 2021 in de Erfgoedapp te vinden zijn.

De Kempenmolenroute Zuid voert langs de 7 watermolens van de Abeek tussen Reppel en De Luysen. Vandaar leidt de route de fietsers door natuurgebieden De Luysen, Vosseven, Wijffelterbroek en de Laurabossen bij Altweerterheide naar de Zuid Willemsvaart en terug richting Lozen en het wisselpunt. Vanaf Lozen gaat de tocht verder richting Sluis 18 met twee waterkrachtcentrales in de Zuid-Willemsvaart  langs de oever van Kanaal Bocholt Herentals via de Dorperheide en voorbij een, door velen vergeten, watermolensite terug naar Kaulille en de markante Sevensmolen een van de weinige nog bestaande ronde stenen grondzeilers in Vlaanderen.

De noordelijke lus passeert voorbij de huidige én de vroegere locatie van de Lilse Meule en de Broekkant watermolen in Sint Huibrechts-Lille richting Hamont met watermolen ’t Meulke, de mystieke Tomp, géén wachttoren maar een molen en de imposante Napoleonsmolen verder naar de drie nog altijd in vol bedrijf zijnde windmolens van Budel en terug richting Lozen dwars door beschermd dorpsgezicht DOR-plein.

Heb je zelf informatie zoals anekdotes over de molens en de molenaars, oude foto’s, prentbriefkaarten, oude krantenknipsels, misschien wel filmfragmenten of andere interessante informatie over deze molens, laat het ons weten. Stuur ons een email naar kempenbroekmolens@gmail.com We zijn héél blij met al het materiaal.

MNKB zoekt nog materiaal en anekdotes over:

Zuidelijke lus

  • Reppelmolen
  • Binkermolen
  • Klusmolen (Mariëndal)
  • Ghen-Aamolen
  • Clootsmolen
  • Voorste Luysmolen
  • Achterste Luysmolen
  • Waterkrachtcentrale Sluis 18
  • Sevensmolen

Noordelijke lus

  • Lilse Meule
  • Lilse Meule (vroegere site)
  • Broekkantmolen
  • ’t Meulke
  • De Tomp
  • Napoleonsmolen
  • Janzona molen
  • Zeldenrust
  • Nooit Gedagt

Virtueel molenbezoek

 

Open Monumentendag is in Vlaanderen en Nederland normaal het grootste jaarlijkse monumentenfeest. Honderden monumenten worden voor bezoekers opengesteld en in of bij veel monumentensites worden omlijstende activiteiten georganiseerd. In een ‘normaal’ jaar ondernemen tienduizenden mensen met Open Monumentendag een erfgoed-dagtocht en gaan bij een of meerdere monumenten en ook bij de molens een kijkje nemen.

 Maar door covid-19 is in 2020 alles anders. Óók Open Monumentendag op zondag 13 september. Ook de molens in GrensPark Kempen~Broek hebben hiermee te maken. Een bezoek met bezichtiging of rondleiding in een monumentale windmolen of watermolen zit er dit jaar dan ook, op de meeste molens in Vlaanderen, niet in. Zij blijven gesloten of kunnen enkel draaien maar géén bezoekers toelaten. In Nederland worden soms wel bezoekers toegelaten maar dat onder strikte covid-19 voorwaarden.

MolenNetwerk KempenBroek vzw heeft echter voor de monumentenliefhebbers die desondanks de komende weken het molenerfgoed van GrensPark Kempen~Broek willen bekijken, enkele goede alternatieven ontwikkeld. Daarbij is je smartphone of tablet de sleutel tot de poort van de molen.  Met je smartphone kun je, ondanks dat de molen op slot blijft, toch een kijkje binnen in de molen nemen. Wat je daarvoor nodig hebt?  Een smartphone of tablet met daarop de Erfgoedapp van Faro geïnstalleerd. Deze app is gratis én reclamevrij.

In de Erfgoedapp vind je de Grensmolenroute en de Watermolenroute, twee thematische fietsroutes langs de windmolens en watermolens rond Kinrooi, Stramproy en Neeritter en langs de Bosbeek en Itterbeek tussen Maaseik en Bree. Speciaal voor Open Monumentendag is nu bovendien de Grenzeloze Molendag tocht in de Erfgoedapp online gebracht door MolenNetwerk KempenBroek vzw. Ook deze tocht biedt veel gevarieerde informatie over de molens en laat bovendien ook filmpjes en oude foto’s van de molens zien.

Kempenmolenfietsroute in Erfgoedapp

“Door natuur en mensenhand” thema Kempenmolenroute

De watermolen van Mariëndal

MolenNetwerk KempenBroek (MNKB) is begonnen met het samenstellen van de Kempenmolenroute in de Faro Erfgoedapp. De Kempenmolenroute wordt de 3e door MNKB ontwikkelde thematische  molenfietsroute door GrensPark Kempen~Broek in de Erfgoedapp. De fietsroute krijgt een zuidelijke  en een noordelijke lus met Lozen als wisselpunt. “Door Natuur en Mensenhand gemaakt”, is het thema van deze route. De planning is dat de zuidelijke route van 45 km voor het eind van 2020 online komt. De noordelijke lus wordt bijna 50 km en moet in de lente van 2021 in de Erfgoedapp te vinden zijn.

De Kempenmolenroute Zuid voert langs de 7 watermolens van de Abeek tussen Reppel en De Luysen. Vandaar leidt de route de fietsers door natuurgebieden De Luysen, Vosseven, Wijffelterbroek en de Laurabossen bij Altweerterheide naar de Zuid Willemsvaart en terug richting Lozen en het wisselpunt. Vanaf Lozen gaat de tocht verder richting Sluis 18 met een waterkrachtcentrale in de Zuid-Willemsvaart  langs de oever van Kanaal Bocholt Herentals via de Dorperheide en voorbij een, door velen vergeten, watermolensite terug naar Kaulille en de markante Sevensmolen een van de weinige nog bestaande ronde stenen grondzeilers in Vlaanderen.

De noordelijke lus passeert voorbij de huidige én de vroegere locatie van de Lilse Meule en de Broekkant watermolen in Sint Huibrechts-Lille richting Hamont met watermolen ’t Meulke, de mystieke Tomp (wachttoren of toch een molen?) en de imposante Napoleonsmolen verder naar de drie nog altijd in vol bedrijf zijnde windmolens van Budel en terug richting Lozen dwars door beschermd dorpsgezicht DOR-plein.

Vanwege corona kan MNKB helaas geen gemeenschappelijke informatieavond voor de betrokken moleneigenaren, molenvrijwilligers of erfgoedverenigingen organiseren als officiële start van dit project. Contacten moeten daarom vooral telefonisch en digitaal via email verlopen.

Heb je zelf informatie zoals anekdotes over de molens en de molenaars, oude foto’s, prentbriefkaarten, oude krantenknipsels, misschien wel filmfragmenten of andere interessante informatie over deze molens, laat het ons weten. Stuur ons een email naar kempenbroekmolens@gmail.com We zijn héél blij met al het materiaal.

MNKB zoekt informatie over

Zuidelijke lus

  • Reppelmolen
  • Binkermolen
  • Klusmolen (Mariëndal)
  • Ghen-Aamolen
  • Clootsmolen
  • Voorste Luysmolen
  • Achterste Luysmolen
  • Waterkrachtcentrale Sluis 18
  • Sevensmolen

Noordelijke lus

  • Lilse Meule
  • Lilse Meule (vroegere site)
  • Broekkantmolen
  • ’t Meulke
  • De Tomp
  • Napoleonsmolen
  • Janzona molen
  • Zeldenrust
  • Nooit Gedagt

 

 

Molens woren Groot

Molens worden Groot

Vanaf het weekeinde van Open Monumentendag (12/13 september) is bij de Anna Molen Keent aan de Keenterstraat in Weert de virtuele tentoonstelling Molens worden Groot te bezichtigen. Deze informatieve en educatieve tentoonstelling laat aan de hand van augmented reality (beeld en geluid) de ontwikkeling zien van de vroege watermolens uit de 8e eeuw in het gebied van Kempen~Broek tot de 19e en 20e eeuwse beltmolens die je ook tegenwoordig nog veel in het landschap ziet draaien en malen.

De expositie moet je met een smartphone of tablet en de Erfgoedapp van FARO bekijken. Scan de 13 panelen in en zie hoe deze ingescande afbeeldingen op je smartphone tot leven komen.

De expositie is ook zeer geschikt voor groepen zoals scouting en schoolklassen in groepsverband.

Met je smartphone molens in Kempen~Broek ontdekken

 

Fietsend met de Erfgoedapp langs het bijzondere molenerfgoed van Kempen~Broek

Je smartphone als sleutel op de poort van de Kempen~Broek molens

Van een gezonde, sportieve fiets- of wandelvakantie genieten deze zomer of herfst in eigen land is dit jaar helemaal in door covid-19. We herontdekken het eigen land en de eigen regio als ideale vakantiebestemming vlak naast de deur. Limburg en speciaal GrensPark Kempen~Broek, het gebied in Nederlands én Belgisch Limburg tussen Weert en Neeritter en tussen Bocholt en Maaseik, is dan een ideale bestemming. GrensPark Kempen~Broek is een gebied dat mensen, natuur, cultuur en erfgoed met elkaar verbindt. 

Kempen~Broek is een streek die ideaal is voor gezonde tochten op de fiets. Wist je dat GrensPark Kempen~Broek groter is dat de Veluwe. En dat het gebied liefst 47 watermolens en windmolens herbergt. Dus neem tijdens je fietstochten of wandelingen wel je smartphone met daarop de Erfgoedapp mee. Want in GrensPark Kempen~Broek kun je met je smartphone samen met de Erfgoedapp het waterrad of de molensteen van een eeuwenoude watermolen of stoere windmolen laten draaien. Je Smartphone gebruik je simpel als virtuele sleutel op de poorten van veel molens. MolenNetwerk KempenBroek vzw stippelde daarvoor de Watermolenroute én de Grensmolenroute uit.

Fietsknooppuntennetwerk als wegwijzer

De Grensmolenroute brengt je, telkens heen en weer hoppend over de NL/B grens, in Stramproy, Molenbeersel, Kessenich, Neeritter/Ittervoort en Haler-Uffelse  De Watermolenroute verbindt 13 watermolens langs de Bosbeek en de Itterbeek. In hoofdzaak over rustige wegen fietsend, met af en toe een helling of afdaling, doorkruis je prachtige landschap tussen Opitter, Opoeteren, Neeroeteren, Maaseik en Tongerlo. Je fiets door een aaneenschakeling van droge en natte natuurgebieden, bossen, heide, moerassen, akkers en weilanden

Beide molenfietsroutes vind je in de Erfgoedapp van het Vlaams Steunpunt voor Cultureel Erfgoed, Faro. De routes zijn makkelijk te volgen via het Fietsknooppuntennetwerk. De Erfgoedapp waarschuwt je steeds tijdig wanneer je een oude watermolen of ander bijzonder erfgoed langs de route nadert.

De molenaar of je smartphone als molengids

De molenaars en molenvrijwilligers vinden het leuk wanneer je bij hun draaiende molen in de remmen knijpt en binnen komt kijken. Ze zullen je gastvrij met veel enthousiasme het Verhaal van de Molen vertellen. Is een molen echter gesloten, dan kun je met de Erfgoedapp toch veel over de molen en zijn geschiedenis aan de weet komen. De Erfgoedapp werkt immers óók als een sleutel op de poort van de molen. Luister op je mobieltje naar de verhalen en bekijk filmpjes over de molen. Zo kom je veel aan de weet over de molens en de molenaars. Over de geschiedenis van de molens en de invloed van de molens op het landschap, de dorpen en de inwoners van deze streek.

 

Lancering Watermolenroute

MolenNetwerk KempenBroek vzw heeft de Watermolenroute in de Faro Erfgoedapp gepresenteerd. Het is de 2e thematische molenfietsroute die MolenNetwerk KempenBroek voor de Erfgoedapp in het GrensPark Kempen~Broek heeft uitgestippeld. Via de app krijgt de fietser veel extra (bijkomende) informatie over de watermolens die men onderweg passeert. De Watermolenroute besteedt extra aandacht aan de invloed van de watermolens door de eeuwen heen op de landbouw en op de dorpsgemeenschappen langs de Bosbeek en de Itterbeek.

Eerder lanceerde MNKB al de Grensmolenroute in de Erfgoedapp uit en begin 2021 moet de Kempenmolenroute volgen.

Je smartphone als sleutel

Fietsend met de Erfgoedapp langs het bijzondere molenerfgoed van Kempen~Broek

Je smartphone als sleutel op de poort van de molens

Van een gezonde en sportieve fiets- of wandelvakantie genieten deze zomer of herfst in GrensPark Kempen~Broek in het Noorden van Limburg? Dat is helemaal in dit jaar. Want we herontdekken het eigen land als ideale vakantiebestemming vlak naast de deur. Maar neem tijdens je fietstochten of wandelingen wel je smartphone met daarop de Erfgoedapp mee. Want in GrensPark Kempen~Broek kun je met je smartphone samen met de Erfgoedapp het waterrad of de molensteen van een eeuwenoude watermolen of stoere windmolen laten draaien. Je Smartphone gebruik je simpel als virtuele sleutel op de poorten van veel molens. MolenNetwerk KempenBroek vzw stippelde daarvoor de Watermolenroute én de Grensmolenroute uit.

Fietsknooppuntennetwerk als wegwijzer

Genieten van oude, scheppende waterraderen, malende molenstenen en leuke dorpjes of de steden Maaseik en Bree die je op de Watermolenroute, een 45 km lange fietsroute, tegenkomt. De Grensmolenroute brengt je weer, telkens heen en weer over de grens, bij de wieken van de windmolens en de watermolens in Stramproy, Molenbeersel, Kessenich, Neeritter of Haler  Beide molenfietsroutes vind je in de Erfgoedapp van het Vlaams Steunpunt voor Cultureel Erfgoed, Faro. De routes zijn makkelijk te volgen via het Fietsknooppuntennetwerk.

De Watermolenroute verbindt 13 watermolens langs de Bosbeek en de Itterbeek. In hoofdzaak over rustige wegen fietsend, met af en toe een helling of afdaling, doorkruis je prachtige droge en natte natuurgebieden, bossen, heide, moerassen, akkers en weilanden. Door de Erfgoedapp word je steeds tijdig gewaarschuwd wanneer je een oude watermolen of ander bijzonder erfgoed langs de route nadert. De Grensmolenroute brengt je bij 4 windmolens en 5 watermolens aan beide zijden van de B/NL grens.

De molenaar of je smartphone als molengids

Onze molenaars en molenvrijwilligers vinden het leuk wanneer je bij hun draaiende molen in de remmen knijpt en binnen komt kijken. Ze zullen je gastvrij met veel enthousiasme het Verhaal van de Molen vertellen. Is een molen echter gesloten, dan kun je met de Erfgoedapp toch veel over de molen en zijn geschiedenis aan de weet komen. De Erfgoedapp werkt immers óók als een sleutel op de poort van de molen. Luister op je mobieltje naar de verhalen en bekijk filmpjes over de molen. Zo kom je veel aan de weet over de molens en de molenaars. Over de geschiedenis van de molens en de invloed van de molens op het landschap, de dorpen en de inwoners van deze streek.

Stap ook eens af bij een van de gezellige terrasjes onderweg of geniet van een zelf meegenomen picknick met streekproducten bij een van de rustpunten en picknickplekken onderweg. Een mooie, gezonde en leerrijke fietsroute lijkt daarmee gegarandeerd.

Subsidie voor Molenfietsroutes

De deputatie van de provincie Limburg kende 167.367 euro subsidie toe aan 9 Limburgse onroerend erfgoedprojecten. Het is duidelijk dat de Limburgse creatieve sector niet bij de pakken blijft zitten. In tijden waarin de klassieke cultuur- en erfgoedbeleving niet kan, investeren kunstenaars, erfgoedorganisaties, creatievelingen allerhande, … hun tijd in nieuwe ideeën en concepten. Met deze subsidie ondersteunt het provinciebestuur innovatieve projecten die de meerwaarde bevestigen van erfgoed en erfgoedbeleving op maat van iedereen.

Projectsubsidies zorgen in de eerste helft van 2020 voor 574.190 euro investering in onroerend erfgoed
De provincie Limburg geeft sinds april 2018 een subsidie voor projecten die Limburgs onroerend erfgoed op een vernieuwende en onderbouwde manier ontsluiten. In totaal werden sinds 2018 reeds 48 projecten goedgekeurd in 5 subsidierondes. Hiervan komen er 9 goedgekeurde projecten uit de laatste oproep van april 2020.

Het reglement is ondertussen een vaste waarde bij het Limburgse erfgoedveld en die maakt er dankbaar gebruik van. Dat is ook de bedoeling. Ons gevarieerde Limburgse erfgoed is immers een sterke troef. Als we het in ere houden en het op een frisse manier aan het publiek tonen, versterken we die troef. Een gezamenlijke investering van de projectbeheerders en het provinciebestuur heeft ook een positieve impact op het toerisme en andere sectoren. De projecten uit de laatste oproepronde van april 2020 staan zelf in voor een investering van 406.822,93 euro. Het provinciebestuur versterkt dit met 167.367,30 euro. Goed voor een totale investering van 574.190,23 euro, verdeeld over 9 projecten.

De 9 gesubsidieerde projecten weerspiegelen de variatie in ons erfgoed
De 9 projecten vertegenwoordigen een brede waaier aan erfgoedinitiatieven.

  • Stad Tongeren: Ontwikkeling van een erfgoed-toeristische applicatie voor de herbeleving van het Romeinse erfgoed in Tongeren
  • Molennetwerk Kempenbroek vzw: Drie Fietsroutes KempenBroek in ERFGOEDAPP van Faro
  • Stad Sint-Truiden: Onroerenderfgoeddepot GAZO Sint-Truiden. Verpakkingsmateriaal
  • Projectvereniging Mijnstreek: Digitalisering plannenarchief Mijnmuseum Beringen
  • Gemeente Wellen: RUP zonevreemde historische en markante gebouwen in Wellen
  • Regionaal Landschap Kempen en Maasland vzw: 3D-visualisatie archeologische site Bocholter Graven (i.k.v. grotere projectwerking Grensgevallen)
  • Huis Nagels 1892 vzw: Huis Nagels en de daken van Boulevard Haussman
  • Gemeente Houthalen-Helchteren: BOUWHISTORISCHE EN BOUWFYSISCHE STUDIE, inclusief beheersplan SCHACHTBOKKEN HOUTHALEN-HELCHTEREN, CENTRUM-ZUID
  • Stad Hasselt (Jenevermuseum): Het Belang van Taterwater, een erfgoed-coproductie van het Jenevermuseum, De Wenkbrauwerij en de Provincie Limburg

Mens en Biosfeerfoto’s van Kempen~Broek

G
rensPark Kempen~Broek organiseert, in de aanloop naar het verkrijgen van de Unesco Mens en Biosfeerstatus voor dit grensoverschrijdend gebied, een leuke fotowedstrijd.
Deelnemers worden gevraagd door middel van foto’s aan te geven wat de pluspunten, maar ook de eventuele minpunten, van GrensPark Kempen~Broek zijn.
MolenNetwerk KempenBroek vzw steunt deze fotowedstrijd door voor de winnaars van een van de 3 prijzen per categorie een leuke, aangeklede en verzorgde molenrondleiding (telkens voor 4 personen) aan te bieden op de Anna Molen Keent in Weert.
Meer weten en belangstelling om mee te doen?
Kijk dan hier: https://www.kempenbroekunesco.eu/fotowedstrijd/